یکی از روش های آموزش مستقیم ، روش سخنرانی است .روش سخنرانی در نظام های آموزشی سابقه ای طولانی دارد . این روش یکی از روش هایی است که در چارچوب الگوی پیش سازمان دهنده و در نتیجه ی تدریس مستقیم مورد استفاده اکثر معلمان در سراسر جهان ، به ویژه در دروس دانشگاهی است . به گفته ی وول فولک ( 1995 ) یک پنجم تا یک ششم وقت فعالیت های آموزشی در کلاس درس صرف سخنرانی می شود . ارائه مفاهیم به طور شفاهی از طرف معلّم ، و یادگیری آنها از طریق گوش دادن و یاداشت برداشتن به طور شفاهی از طرف دانش آموزان اساس کار این روش را تشکیل می دهد ، به همین دلیل این روش را روش توضیحی یا نمایشی نیز گفته اند و از خصوصیات بارز این روش فعال و متکلم وحده بودن معلّم ، و غیر فعال بودن دانش آموزان است . در فرآیند تدریس اکثر عوامل تحت کنترل معلّم است . او می تواند به هر ترتیبی که خود می پسندد پیرامون موضوع سخن گوید ، و هر وقت که لازم بداند آن را پایان دهد و در واقع انتقال پیام یک جریان فکری یک طرفه از سوی معلّم به دانش آموزان است . اگر تجربه و تحقیق بیانگر عدم کارایی مؤثر روش سخنرانی باشد ، ممکن است بعضی از مزایای آن نیز نادیده گرفته شود ؛ اگرچه تاکنون تجزیه و تحلیل نتایج چنین شواهدی را به طور مطلق ارائه نداده است  ( گیج و برلاینر ، 1988 ؛ به نقل شعبانی ، 1386 ) .

2 1 12 2  : پيشينه ي روش سخنراني

براون و اتكينسون ( 1991 ) پيشينه ي سخنراني را به پنج قرن پيش از ميلاد مسيح ربط داده اند . ايشان همچنين گفته اند كه در قرون وسطي هم در دانشگاه هاي كشورهاي مسيحي و هم در مراكز آموزش ممالك اسلامي سخنراني معمول ترين شكل آموزش بوده است . در درس هاي ادبيات و فلسفه روش سخنراني شامل خواندن از روي متن همراه با توضيح و تشريح آن و در پزشكي ، علوم ، و مهندسي توضيحات كلامي با تصاوير ، مجسمه ، و توضيح و تشريح مطالب بر روي تابلوي كلاس همراه بوده است . براون و اتكينسن هنوز هم روش سخنراني را معمول ترين روش آموزش آموزشي ، به ويژه در سطح دانشگاه ها ، مي دانند و تداوم كاربرد آن را تا حدي به ديرمان ( سنّت ) و تا اندازه اي هم به ملاحظات اقتصادي نسبت مي دهند . به باور اين صاحب نظران ، ” احتمال زيادي وجود دارد كه اين روش در قرن بيست و يكم ميلادي نيز همچنان به مقياس وسيع مورد استفاده قرار گيرد ” ( ص 8 ) . بنابراين ، لازم است معلّمان از كم و كيف اين روش آگاه باشند تا به نحو مؤثرتري آن را مورد استفاده قرار دهند .

فنون مؤثر روش سخنراني عبارت اند از : (1) بيان هدف هاي آموزشي و آماده كردن يادگيرندگان ، (2) استفاده از پيش سازمان دهنده ها ، (3) ايراد سخنراني ، (4) توضيح دادن ، (5) شور و شوق و تحرك ، (6) گرمي و شوخ طبعي ، (7) پرسيدن سؤال و وارسي مشكلات دانش آموزان ، (8) يادداشت برداري ، و (9) دادن تكليف كلاسي و تكليف خانه  ( سيف ، 1388 ) .

3 12 2 : روش آموزش غیر مستقیم

آموزش غیر مستقیم[1] آموزشي دانش آموز محور است ؛ زیرا در این رویکرد فعالیت اصلی در فرایند تدریس – یادگیری بر عهده دانش آموزان است . هدف تدریس غیرمستقیم فراهم کردن موقعیتی است که در آن موقعیت دانش آموزان با توجه به توانایی و علايق خود ، در فرایند یادگیری گام بردارند و فعالیتهای خود را شخصاً نظارت ، تنظیم و ارزشیابی کنند . تسهیل یادگیری دانش آموزان در کانون توجه این رویکرد قرار دارد  ( شعبانی ، 1387 ) .

آموزش غیرمستقیم سعی دارد یادگیرندگان را در فرایند مشاهده ، بررسی ، نتیجه گیری و فرضیه سازی درگیر کند ، به علایق و کنجکاوی های دانش آموزان اهمیت داده و آنها را تشویق می کند که راه حل مسائل را خودشان پیدا کنند . در این راهبرد فضا برای کاوش راه حل های متنوع آماده است و ترس ناشی از اشتباه بودن پاسخ کاهش می یابد . همچنین آموزش غیر مستقیم خلاقیت را پرورش داده و باعث رشد توانایی ها و مهارت های بین فردی می شود . دانش آموز یا دانشجویان به درک بهتری از مواد درسی و اندیشه های مورد مطالعه می رسند و توانایی های خود را بر اساس این یادگیری بهبود می بخشند . نقش معلم در آموزش غیر مستقیم از سخنران و رهبر کلاس به حمایت کننده ، تسهیل کننده و منبع مراجعه برای دانش آموزان تغییر می یابد . معلم محیط یادگیری را طراحی می کند ، فرصت هایی را برای درگیر کردن دانش آموزان فراهم می آورد و در زمان لازم در مورد صحت و سقم کار دانش آموزان به آنها بازخورد می دهد ( مارتین ، 1983 ; به نقل کردنوقابی ، 1386 ) .

 1-  3 12 2  : روش آموزش تعاملی

رویکرد آموزشی تعاملی فعالیتی سنجیده ی منظم درباره ی موضوع یا مسأله ای خاص است . در این رویکرد موضوع یا مسأله خاص از طرف معلم مطرح می شود ، سپس معلم و دانش آموزان به صورت دو نفره یا گروههای کوچک درباره ی آن موضوع یا مسأله به مطالعه ، اندیشه ، بحث و اظهار نظر می پردازند  ( گیج و برلاینر ، 1984 ؛ به نقل شعبانی ، 1386 ) .

راهبرد آموزش تعاملی تا حد زیادی متکی به بحث و یادگیری اشتراکی در بین یادگیرندگان است . دانش آموزان می توانند تواناییی ها و مهارت های اجتماعی ، سازماندهی افکار و وارد شدن به بحث های منطقی را از معلّمان و همکلاسی های خود یاد بگیرند .   وظیفه ی معلّم در این راهبرد ارائه طرح کلی درس ، کنترل زمان بحث ها ، تنظیم اندازه و ترکیب گروه ها و آموزش فنون گزارش دهی و مشارکت است . آموزش تعاملی مستلزم وجود توانایی ها و مهارت های مشاهده ، گوش دادن ، روابط بین فردی و مداخله ، هم در معلم و هم در دانش آموزان است . میزان موفقیت روش های آموزشی تعاملی به میزان پویایی گروه وابسته است که آن هم به توان معلّم در سازماندهی گروه است . این راهبرد آن دسته از    روش های آموزشی را در خود جای می دهد که مستلزم گروه بندی دانش آموزان و تعامل یادگیرندگان با یکدیگر و با معلم است .( کردنوقابی ، 1386 ) .

1- indirect insruction