دانلود پایان نامه

ه معرفی آیینهای حنابندان در بندرعبّاس و بررسی اعتقادات و فرهنگها درباره اینگونه آیینها و نقوش رایج پرداخته شده است.
در مقدمه فصل اول به بررسی مختصری از ریشهشناسی واژه حنا، توصیف ظاهری گیاه حنا و مناطق کاشت این گیاه پرداخته شدهاست. در فصل دوم در مبانی نظری به مفاهیم آیین و آیین دینی از نگاه کاترین بل، اریک رودنبولر، میرچاد الیاده، امیل دورکیم و … پرداخته شده است. سپس نظریات بوآس درباره فرهنگ، سبک و نقوش هنری و … از خلاصه کتاب مردم شناسی هنر وی بیان شده است. در فصل سوم، ابتدا در بخش اول به معرفی شهر بندرعبّاس و ویژگیهای فرهنگی اهالی آن و سپس به کشت و تجارت حنا در این شهرستان پرداخته، و بخش دوم نیز سیر تاریخ حنا و حنابندان در کل تاریخ و جهان اسلام و سپس در ایران بررسی شدهاست. در فصل چهارم، در بخش اول به معرفی و توصیف آیینهای حنابندان در بندرعبّاس و اعتقادات مربوط به آن پرداخته شده، و در بخش دوم ابتدا شغل حناریزی معرفی، و سپس نقوش و تکنیکهای حناریزی مورد استفاده از گذشته تا کنون بررسیشده؛ و فصل پنجم به جمعبندی، خلاصه مطالب، نتیجهگیری و پیشنهادات اختصاص داده شده است.
1-2- بيان مساله
عدم شناخت و آگاهی از چیستی آیینهای سنتی، همواره یکی از معضلات موجود بر سر راه حفظ این آیینهای ارزشمند بوده‏است. در مورد آیین حنابندان نیز این مورد صدق میکند. به نظر می‏رسد توجه بیشتر به مقوله شناخت اینگونه آیینها می‏تواند هم در حفظ هویت و اصالت ایرانی و هم در حفظ سنت و فرهنگ خاصی که پدید‏آورنده این آیینها بوده‏اند، تأثیر به‏سزایی داشته‏ باشد. این تحقیق کیفی و توصیفی با عنوان «آیینهای حنابندان در بندرعباس»، سعی داشته به شناخت آیینهای حنابندان که پیوند اعتقادات و باورها، هنر و ادبیات و … است، به عنوان یکی از انواع این آیینها بپردازد. در این راستا، پس از معرفی حنا و تاریخچه استفاده از آن به عنوان عنصر اصلی آیینهای حنابندان و بررسی علت و پیشینه وجود این آیینهای مذهبی و نیمه مذهبی، بطور خاص به معرفی تفکرات رایج درباره حنا و مفاهیم زیبایی و سلامتی و کارکرد آیینهای سنتی حنابندان در اعیاد قربان، فطر، و تولد نوزادان، ازدواج و ایام محرم و معرفی نقوش و تکنیکهای کاربردی در حناریزی در شهربندرعبّاس از گذشته تا امروز پرداختهمیشود.
انتخاب موردی شهر بندرعبّاس به دلیل وجود فرق متعدد سنّی و شیعه و قومیتهای مختلف بلوچ ، عرب و فارس و… است. اینگونه آیینها در بین مردم این ناحیه، با وجود آسیبهای ناشی از تغییر تفکرات و شیوههای سنتی زندگی که دامنگیر بسیاری از سنن اصیل گشته، همچنان پابرجامانده است.
هدف، بررسی و شناخت دلالتها و کارکردهای آیینهای حنابندان در شهر بندرعبّاس است، پژوهش‏های کتابخانه‏ای انجام‏گرفته در این تحقیق، نشان از حضور حنا و فرهنگ رایج حنابندان، در طول قرن‏های گذشته است، و طرح‏های حنا بر دست‏و‏پای شخصیت‏ها در نقاشی‏های ایرانی و اشعار سروده شده فارسی و گزارش سفرنامه نویسان در قرون گذشته شاهد محکمی بر این مدعا است؛ و به نظر میرسد، استفاده از حنا علاوه بر ایران در میان ملل دیگر نیز از گذشته‏های دور رواج داشته‏است، و شواهد حاکی از برگزاری آیینهای حنابندان در تمدنهای دیگر نیز وجود دارد.
نتایج حاصل از پژوهش‏های میدانی که بررسی روند مراسمهای حنابندان و تصویربرداری از نمونه‏های نقوش رایج است، نشان از تاثیرگیری این رسوم هم از آیینهای دوران باستان و هم آیینهای مذهبی شیعه، و ریشهگیری این نقوش از نقشهای آیینی قبل از اسلام است. در چند دهه اخیر، استفاده از نقوش گل و گیاه معروف به نقوش هندی رایج شده، و نقوش اصیل گذشته رو به فراموشی میرود. این امر اهمیت پرداختن به شناخت و ثبت طرحهای سنتی ایرانی را بیشتر روشن میسازد.
بدین منظور نقوش حنا، شیوههای اجرا و دلالتهای فرهنگی آنها در زندگی مردم منطقه بررسی میشود، “کارترایت جونز”5 مشابه این تحقیق را به روش میدانی در محدوده جغرافیایی کشورهای عربی و … انجام دادهاند، و محقق طبق روش ایشان تحقیق حاضر را در حوزه جغرافیایی شهر بندرعباس انجام میدهد.
1-3- پیشینه تحقیق
عبّاسی دمشهری در مقاله “حنا در استان هرمزگان”(1386)، ابتدا گیاه حنا را معرفی، و به تاریخچه مختصری از گیاه حنا و کاربرد آن در طول تاریخ با مراجعه به گزارشات ثبت شده در کتب قدیمی درباره کشت و تجارت حنا در هرمزگان پرداخته، و نشان داده است که استان هرمزگان یکی از مراکز اصلی کاشت و تجارت حنا در طول تاریخ بودهاست؛ وی به نامهای مختلف باغهای کاشت حنا و قیمت حنا در گذشته و همچنین انواع حنا و نحوه کاشت و برداشت این گیاه در استان هرمزگان پرداختهاست.
سپس در معرفی کوتاهی از آیین حنابندان عروسی به ریشهشناسی این آیین در عقاید اهالی استان هرمزگان به حنابندان حضرت قاسم در ماه محرم اشاره میکند، پس از آن به توصیف مختصری از آیین حنابندان عروسی میپردازد.
در مقاله عبّاس دمشخری هیچ اشارهای به دلالتهای فرهنگی و حتی نقوش رایج نشده است.در این مقاله به برخی از اصلاحات رایج در آیینهای حنابندان در استان هرمزگان و همچنین به آوازهایی که در مراسمهای حنابندان در ازدواج خوانده میشود، اشاره میکند، که راهنمایی مناسبی برای محقق است، البته تحقیق ایشان درباره اصطلاحات، آیینها و نحوه برگزاری آنها بسیار ناقص است.
چند منبع در این تحقیق مربوط به کارترایت جونز است،که ایشان محقق درباره حن
ا و آیینهای حنابندان در کشورهای مختلف میباشند، که البته تحقیقات ایشان در ایران به تکنیکها و نقوش رایج و گزارش مختصری از سفرنامه نویسان در گذشته محدود شدهاست.
کارترایت جونز در مقاله The Techniques of Persian Henna (2009), ابتدا به معرفی گیاه حنا، رشد و کاربرد گیاه در ایران و سپس و نحوه رنگ دادن خمیر حنا به پوست، ناخن و … بیان میکند. سپس تُن مایههای رنگی متفاوت حنا در جدولی نمایش داده، و درباره این تنمایهها و شرایط رنگ حنا بر روی پوست به هرکدام از رنگها در جدول ذکر شده را توضیح میدهد. پس از آن اشاراتی به حنا و آیینحنابندان در ادبیات فارسی و گزارشات سفرنامه نویسان میکند، و همچنین با آوردن چند نمونه از نقاشی ایرانی از دوره صفویه تا قاجار به معرفی نقوش رایج حنا در این میپردازد،که در روند پیشبرد تحقیق حاضر به محقق بسیار کمک میکند.
این نویسنده همچنین در مقاله The Patterns Of Persian Henna ابتدا با تاریخ مختصری از کاربرد حنا در ایران با اشاره به مدارک و شواهدی که از حنا در ایران پراکنده است، مانند تندیسهای بهجامانده از دوران ایران باستان، و توصیفات شعرا و سفرنامه نویسان نشان میدهد، که هنر بدن حنا به عنوان یک فرم هنری و اجتماعی در میان زنان در ایران انجام میشده، سپس در چندین نمونه از نقاشی ایرانی در دورههای مختلف به معرفی نقوش حنا بر روی بدن زنان و گاهی نیز مردان میپردازد، و آنها با نقوش فرشها و گلیمها و یا طلسمها و نقوش تذهیب و غیره تطبیق داده و از لحاظ فرمی آنها را بررسی و نقوش اصیل ایرانی را شناسایی میکند. نقوش حنا در نگارههای به جامانده هم در یافتن نقوش سنتی به محقق کمک میکند، و هم تاییدی است بر سنتی بودن نقوشی که امروزه به صورت محدودی مورد استفاده قرار میگیرد، و در معرض فراموشی است.
میکزاک6 در کتاب Henna’s Secret History (2001) به بررسی واژه حنا و تاریخ و افسانههای عامیانه درباره حنا و آیینهای حنابندان پرداخته است، که در بخش واژه شناسی و تاریخ به نویسنده کمک کرده است.
کارترایت جونز در مقاله The Functions of Childbirth and Postpartum Henna Traditions به عملکردهای سنتی حنا، اعمالهای انجام شده و جنبههای زیستی، اجتماعی و متافیزیکی زایمان و پس از زایمان را در کشورهایی مانند هند و … اشاره میکند؛ ایشان بهطورکلی در این مقاله دلایل کاربرد حنا بر بدن زنان باردار و زائو را بررسی میکند. محقق طبق روند ایشان جنبههای اجتماعی و بهداشتی و سلامت باروری و زایمان را در ارتباط با حنا در بندرعبّاس بررسی میکند.
این نویسنده در مقاله Menstruation and Henna: Pollution and Purification ابتدا به نقش حنا در سنت اسلامی با توجه به خون باروری اشاره میکند، و بیان میکند که در متون مقدس اسلامی مجموعهای از اعتقادات در مورد جن، قاعدگی و حنا وجود دارد، و اعتقادات درباره خونباروری و حنا از شروع اسلام نبودهاست. در ادامه به معرفی گیاه حنا، نحوه حناریزی، خواص درمانی آن، بیان اعتقادات درباره حنا و چشم زخم، دفع جن و الگوهای مربوط به آن، کاربرد گیاه حنا در قبل و بعد از اسلام و … میپردازد. این مقاله به دلیل موضوعات متفاوت آن در روند پژوهش به محقق کمک میکند.
ایشان همچنین در مقاله (2003 ), Henna traditions for the end of Ramadan “Id al-Fitr به معرفی ماه مبارک رمضان و عید فطر و سنتهای حنا و حنابندان در پایان ماه رمضان پرداخته است. در مقاله Id al-Adha: The Ecological and Nutritional Impact of the Muslim Feast of Sacrifice, and the Significance of Henna in this Sacrifice به تاریخچه قربانی دادن، و اهمیت حنا در مناسبات قربانی کردن پرداختهاند. و در مقاله Henna’s Significance in Amazigh Id, Circumcision and “Night of the Henna” Celebrations به معرفی عید قربان و اهداف قربانی کردن، و همچنین اعمال در این عید به خصوص آیین حنابندان و اهداف آن پرداختهاند.
کارترایت جونز ، چند نمونه از آیینهای حنابندان را در کشورهای عربی و … بررسی کردند، و به ارتباط بین این آیینهای حنابندان و دلالتهای فرهنگی آنها در زندگی مردم منطقهای مشخص(هند و .. و تمدنهای عربی) پرداختهاست، بدین منظور ایشان شیوههای اجرا و دلالتهای فرهنگی و نیز نقوشی رایج در منطقهای مشخص، مورد بررسی قرار دادهاند، و به این نتیجه رسیدند که اینگونه آیینها همواره در پس اعتقادات و تفکرات و رفتارهای اجتماعی و فرهنگی شکل گرفتهاست. که البته کارترایت جونز این تحقیقات را در ایران و به خصوص در موردآیینهای حنابندان ایام محرم انجام ندادهاند. تحقیق حاضر نیز، طبق روشی که ایشان برای بررسی آیینهای حنابندان استفاده کردهاند، به بررسی آیینهای حنابندان در اعیاد قربان و فطر ،تولد نوزادان، ازدواج و ایام محرم، در شهربندرعبّاس میپردازد.
1-4- مفاهیم و اصطلاحات کلیدی
فرهنگ: فرهنگ مجموعه ای به هم پیوسته از دانش ها، آگاهی ها، باورها، ارزش ها، هنجارها و مهارت های لازم و ضروری برای زندگی اعضای جامعه است.
آیین: به معنای روش، رسم، ادب و آن چه که مرسوم، متداول و معمول است. (معین1363، واژهآیین)
هنر: هنر علم و معرفت و دانش و فضل و فضیلت و کمال، کیاست، فراست، زیرکی؛ این کلمه در واقع به معنی آن درجه از کمال آدمی است که هشیاری و فراست و دانش را در بر دارد و نمود آن صاحب هنر را برتر از دیگران مینماید.
حنا: حنا از زمان‏های بسیار دور به عنوان یک نوع رنگ شناخته شده است و یکی از قدیمی‏ترین ترکیبات آرایشی و بهداشتی در جهان به شمار می‏رود.
حناساب: سنگی که روی آن حنا را میسایند. و در بندرعبّاس به آسیابهای سنگی حنا هاش میگویند.
 حناسایی: حنا سائیدن . عمل حنا سائیدن7.(دهخدا، واژه حنا)
حنا
بندان  یا حنابندی: رسم بستن حنا بر دست و پای عروس و همسالان او. جشنی باشد که در کدخدائیها هنگام حنا بستن عروس کنند، و در هند مِهِندی خوانند. (دهخدا، واژه حنا) البته جشن حنابندان فقط محدود به مراسم عروسی نمیباشد.
نگار: نقشی که نگاربند – یا زن بدست خود – با حنا بر کف دست و پای اندازد، و در حمام‌ها، نگاربندی خود شغلی بود. در اشعار فارسی، «نقشبند» و «نگار» با هم آمدهاست. (انواری 1388)
حناریز: به نگاربند حناریز هم میگویند، به زنانی که در هنگام برگزاری آیینهای حنابندان و … به بدن زنان دیگر حنا میزنند، حناریز میگویند. حناریزان غالبا به این گونه مراسمها دعوت میشوند. به حناریزان در بندرعبّاس “مُشاطه” یا “مَشاطه” گفته میشد.
1-5- اهمیت و ضرورت انجام پژوهش
سنّت آیینهای حنابندان

دیدگاهتان را بنویسید