دانلود پایان نامه ارشد رشته ادبیات در سایت ارشدها

عنوان کامل پایان نامه :

تحلیل و بررسی بلاغی و زیبایی‌شناسی ضرب‌المثل‌ها

قسمتی از متن پایان نامه :

تفاوت ظریف ارسال­مثل با اسلوب معادله، آن­جاست که در ارسال­مثل چیزی در ابتدا و مصراع اول بیان می­شود و در مصراع بعد ضرب­ المثلی که از پیش هم شهرت داشته، برای‌ تأکید، رد، اثبات یا علّت چیزی می‌آید. علامه دهخدا در لغت‌نامه ذیل ضرب‌المثل می‌نویسد: «ضرب­المثل عبارت است ذکر چیزی تا ظاهر شود اثر آن در غیر…» در این صورت به لحاظ ساخت صوری هر دو شبیه هم هستند، الا آنکه در اسلوب معادله طرف دوم را شاعر خلق‌ می‌کند و از قبل مثل نبوده است و بعدها به دلیل شهرت آن ممکن است مثل هم شود؛ مانند این مصراع صائب که اسلوب معادله است و بعدها شهرت یافته و مثل شده است:

«اظهار عجز پیش ستمگر ز ابلهی است‌   اشک کباب باعث طغیان آتش است»
(امثال و حکم دهخدا)

بسیاری از اسلوب معادله‌ها هم هیچ‌گاه شهرت نیافته‌اند؛ زیرا شاعر از هدف سالم‌ معادل‌سازی دور می‌افتد و به صرف تفنن‌جویی و قدرت‌نمایی چیزی می­گوید که نه فقط مصرعی معادل مصرع حکمی و تقریری نیست که مخالف آن نیز هست یا دست کم ربطی به‌ موضوع ندارد (لنگرودی، 1372: ص 81).

1-6-4- تفاوت ارسال­المثل با تضمین

مؤلف زیب سخن (نشاط، 1342:261/2) تضمین را منحصر به اشعار ندانسته و آوردن آیه یا مثلی را نیز تضمین می‌داند. اهل بلاغت در مورد آوردن آیه و حدیث در شعر دو اصطلاح‌ اقتباس و درج را وضع کرده‌اند و تضمین یا «ابداع» یا «استعانت» تنها در مورد درج اشعار شاعران است که خود انواعی دارد. در مورد مثل نیز اصطلاح ارسال­مثل وجود دارد و چنانکه‌ معلوم است حد و رسم کاربرد و تعریف هر اصطلاح و محدوده آن معلوم است، اما نکته­ای‌ ظریف در میان است که مرز ارسال­مثل و تضمین را بسیار نزدیک می­کند. آیا شعر معروف‌ سعدی را تضمین بدانیم یا ارسال­مثل:

چه خوش گفت فردوسی پاکزاد
«میازار موری که دانه‌کش است‌
  که رحمت بر آن تربت پاک باد
که جان دارد و جان شیرین خوش است
(سعدی، بوستان، 67)

از آن‌جا که شعر فردوسی با ذکر نام در شعر سعدی درج شده «تضمین مصرع» است. همین‌ بیت را اغلب به عنوان ارسال­مثل نیز ذکر کرده‌اند؛ زیرا بیت فردوسی را مثلی دانسته­اند که‌ سعدی آن را به­کار برده است. باید دید بیت فردوسی آیا قبل از سعدی نیز مثل بوده یا تنها در حد شعری معروف و حکمت کاربرد داشته است؟ واقعیت آن است که آن­چه باعث شده بیت‌ یاد شده مثل شود کاربرد سعدی به طریق تضمین است، پس اگرچه امروزه بیت مثل است و آن را ارسال مثل می‌دانیم، اما در زمان استفاده سعدی تضمین بوده است. چنانکه گفتیم ارسال‌­مثل امری است که به مصرف مثل بستگی می­یابد؛ پس می­توان استنباط کرد؛ آن دسته از اشعار شاعرانی که به دلیل رواج در حکم مثل درآمده‌اند اگر بعدها در شعر شاعران دیگر به­کار رود ارسال­مثل است و الا حکم تضمین را خواهد داشت. در این صورت شعر زیر از شفیعی کدکنی‌ تضمین است نه ارسال­مثل:

بیداری زمان را با من بخوان به فریاد

ور مرد خواب و خفتی

«رو سر بنه به بالین تنها مرا رها کن»

(شعر از بودن و سرودن، کاخی، 1377:847)

این شعر در صورتی ارسال­مثل می‌بود که مصرع مولانا به عنوان مثل کاربرد می‌داشت.

1-6-5- تفاوت ارسال­المثل با تلمیح

در اغلب کتب بلاغی (رادفر، 1384:ج /1ص 410) تلمیح را اشاره‌ای کوتاه، گذرا، لطیف و ضمنی‌ به محتوای داستان، قصه، شعر و مثلی مشهور دانسته‌اند. در ژرف‌ساخت تلمیح دو عامل تشبیه‌ و تناسب دیده می‌شود؛ زیرا اولا رابطه‌ای تشبیهی بین مطلب و داستان خاص برقرار می‌شود؛ دوم آنکه بین اجزای آن تلمیح تناسب است که برای دریافت داستان باید از کل واقعه اطلاع‌ کامل داشت. از این حیث ارزش تلمیح به میزان تداعی خواننده است:

شیر آهن کوه مردی از این‌گونه عاشق

میدان خونین سرنوشت

به پاشنه آشیل

در نوشت (شاملو، دشنه در دیس، 27)

 

 

در ارسال­مثل عین ضرب‌المثل در شعر شاعر می‌آید. اکنون سؤال این‌جاست شعر زیر ارسال­مثل است یا تلمیح:

«حال من بنده در ممالک هست   مثل یخ‌فروش نیشابور»
ج

مصراع دوم به مثل «یخ‌فروش نیشابور» اشاره دارد. داستان آن چنین است که «در نیشابور گدایی سفیه هرچه از گدایی تحصیل می‌کرد بر یخ دادی و در جوال گذشته و دوش‌ گرفته، گرد کوچه و بازار گردیدی و هیچ‌کس با وی سودا نکردی تا آنکه یخ آب شده از جوال‌ بیرون آمدی و باوجود این روز دیگر باز به همان شغل مشغول شدی. (دهخدا، 1363:ج 3 ص‌ 1500) سنایی نیز به همین داستان تلمیح جسته است:

مثلت هست در سرای غرور   مَثَلِ یخ‌فروش نیشابور
(سنایی، حدیقه، 419)

این نمونه به داستان «یخ‌فروش نیشابور» تلمیح دارد. اما نسبت به داستان‌های دیگر از شهرت بیش‌تری برخوردار است و در حکم مثل درآمده و بیت حکم ارسال­مثل نیز پیدا کرده‌ است.

در نگاهی کلی به نظر می‌رسد تمامی ارسال­مثلها در حکم تلمیح هستند، اما تمام تلمیحات شعری نمی‌توانند ارسال­مثل باشند؛ زیرا شهرت و رواج شرط مثل­شدگی هر داستان مندرج در شعر معروف‌ است. مثل شدن یک تلمیح بسته به مصرف آن دارد. بسیاری از اشارات شعری تداول و رواج‌ کافی نداشته­اند تا به مثل سایر تبدیل شوند؛ ازاین‌رو تمامی داستان­های امثال، ارسال مثل از نوع‌ تلمیحی آن است؛ زیرا بیت مثل شده تلمیحی به داستان بلند دارد؛ نظیر مثل: «کار پاکان را قیاس از خود مگیر» که به داستان طوطی و بقال در مثنوی (مولوی، 1369: دفتر اول بیت 247) اشاره دارد و یا «در اگر نتوان نشست» که برگرفته از داستان دیگر مولوی (همان: دفتر دوم بیت‌ 121) است و ده‌ها نمونه‌ی دیگر.

در کتب بلاغی چنین نمونه­هایی را «ارسال ملیح» خوانده­اند. در کتاب بدایع­الافکار فی‌ صنایع­الاشعار درباره‌ی آن چنین آمده است: «نزدیک به ارسال­مثلست الا آنک شاعر ارسال­مثلی‌ کند که مبنی باشد بر قصّه و مبنی باشد از حکایتی که مضمون آن در طی آن مذکور نبود» (کاشفی، 1369:ص27)

سوالات یا اهداف این پایان نامه :

سوالاتی که در این پژوهش دغدغه‌ی ذهنی پژوهنده خواهد بود موارد زیر است:

1- چه ابیاتی از آثار نظامی وارد قلمروی ضرب‌المثل‌ها شده است؟

2- چه ضرب‌المثل‌هایی از فرهنگ عامه وارد آثار نظامی شده است؟

3- آیا نظامی به ضرب‌المثل‌های زبان فارسی افزوده است یا بیشتر از آن وام گرفته است ؟

4- ضرب‌المثل‌های موجود در آثار نظامی از چه سطحی از زندگی معیشتی بهره گرفته‌اند؟برای نمونه زندگی معیشتی کشاورزی و روستایی، معیشتی – شهری و درباری و … .

5- ضرب‌المثل‌های موجود در آثار نظامی از چه ویژگی‌های فرمی برخوردارند؟ مثلا عنصر مسلط بر انواع تشبیه کدام است؟ یا نوع استعاره‌های موجود در ضرب‌المثل‌ها از چه گونه‌ای است؟

6- ضرب‌المثل‌های موجود درآثار نظامی با بافتی که در آن به کار رفته است چگونه ارتباطی دارد؟ آیا اقتضای داستان و روایت است که نظامی از این ضرب‌المثل استفاده می‌کند و یا اینکه ضرب‌المثل‌های موجود در آثار نظامی جهت نمایش و به رخ کشیدن معلومات شاعر است؟ و ارتباط چندانی با بافت متن و روایت ندارد؟

7- ضرب‌المثل‌ها در واقع از پشتوانه‌های فرهنگی یک شاعر حکایت می‌کنند و توانایی او را در تسلط به میراث شفاهی و کتبیش نشان می‌دهند. ضرب‌المثل‌های موجود در آثار نظامی از چه پشتوانه‌های فرهنگی اخذ شده است؟ آیا تماماً از فرهنگ عامه است یا از قرآن و حدیث و اقوال متصوفه یا سایر حوزه‌های فرهنگی در جهان اسلام نیز بهره برده است؟

دانلود رایگان فایل دموی این پایان نامه (فقط حاوی ده صفحه از صفحات پایان نامه با فرمت ورد)

 پایان نامه تحلیل و بررسی بلاغی و زیبایی‌شناسی ضرب‌المثل‌ها در سه منظومه شعری نظامی گنجوی

دانلود رایگان فایل دموی این پایان نامه (فقط حاوی ده صفحه از صفحات پایان نامه با فرمت PDF)

 پایان نامه تحلیل و بررسی بلاغی و زیبایی‌شناسی ضرب‌المثل‌ها در سه منظومه شعری نظامی گنجوی

برای دیدن جزئیات بیشتر ، خرید و دانلود آنی فایل متن کامل با فرمت ورد می توانید به لینک زیر مراجعه نمایید:

دانلود پایان نامه از لینک زیر

لینک متن کامل پایان نامه رشته ادبیات با عنوان :تحلیل و بررسی بلاغی و زیبایی‌شناسی ضرب‌المثل‌ها